Եզրային հարձակվողը շարժվում է դեպի կենտրոն։ Այդ դեպքում ո՞վ է լայնություն ապահովում հարձակմանը։ Ո՞վ է մնում նրա թիկունքում, եթե թիմը կորցնի գնդակը։ Անչելոտիի տված ազատության մասին խոսելիս արժե սկսել հենց այս հարցերից։ 2024 թվականի մայիսին UEFA-ին տված հարցազրույցում նա այսպես էր բացատրում իր մոտեցումը․ հարձակման ժամանակ շատ բան կախված է խաղացողների նախաձեռնությունից, իսկ պաշտպանվելիս նա պահանջում է կազմակերպվածություն, կենտրոնացում և նվիրված աշխատանք։ [1]
Մեկ խաղացողի տեղաշարժը փոխում է մյուսների անելիքը։ Եթե կիսապաշտպանը ներխուժում է տուգանային հրապարակ, խաղընկերներից մեկը պետք է մնա գնդակի հետևում։ Եթե հարձակվողը հետ է իջնում՝ փոխանցում ստանալու, մեկ ուրիշը պետք է պատրաստ լինի բացվելու պաշտպանների թիկունքում։ Մարզիչն ու ֆուտբոլիստները պետք է նախապես պայմանավորվեն, թե ինչպես են լրացնելու միմյանց։
2023–2024 թվականների «Ռեալում» դրա մի քանի լավ օրինակ կա՝ Բելինգհեմի ազատությունը հարձակման ժամանակ, Վալվերդեի աշխատանքն աջ եզրում և թիմի վերադասավորումը Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում։ Դրանք ցույց են տալիս, թե ինչպես էր Անչելոտին դերերը հարմարեցնում խաղացողներին և ինչ էր փոխում, երբ մրցակիցը գտնում էր թիմի թույլ կողմը։
Նախ՝ խաղացողի ուժեղ կողմերը, հետո՝ դասավորությունը
2023 թվականի հուլիսին Անչելոտին հիշում էր Ռոբերտո Բաջոյի հետ կապված պատմությունը։ «Պարմայում» աշխատելիս նա չէր ցանկացել փոխել իր նախընտրած դասավորությունը՝ այն Բաջոյին հարմարեցնելու համար։ Հետագայում այդ որոշումը նա սխալ էր համարել։ Իսկ «Յուվենտուսում» Զիդանի հետ աշխատանքը, նրա խոսքով, օգնել էր հասկանալ, թե որքան օգտակար է խաղը կառուցել ֆուտբոլիստների ուժեղ կողմերի շուրջ։ Տարիներ անց այս դրվագները հիշելով՝ նա բացատրում էր, թե ինչպես էին փոխվել իր հայացքները։ [2]
Մարզչի համար սա գործնական հարց է․ ի՞նչն է ֆուտբոլիստի մոտ ամենալավը ստացվում։ Գնդակ ընդունելը գծերի միջև, մեկ առ մեկ պայքարում մրցակցին շրջանցելը, պաշտպանի թիկունքում բացվելը, թե՞ ճիշտ պահին տուգանային հրապարակ ներխուժելը։ Պատասխանից է կախված, թե որտեղից նա պետք է սկսի հարձակումը և ինչ տեղաշարժեր կարող է կատարել։
Դիրքի անունը դեռ ամեն ինչ չի ասում։ Երկու հարձակվողական կիսապաշտպան կարող են բոլորովին տարբեր աշխատանք կատարել․ մեկը մշտապես փոխանցում ստանալու տեղ է փնտրում գծերի միջև, մյուսը խորքից արագ ներխուժում է այդ տարածք։ Սխեմայի վրա նրանք նույն կետում են, բայց խաղում արդյունավետ լինելու համար տարբեր պայմաններ են պետք։
Բելինգհեմը լավ օրինակ է։ 2023 թվականի հուլիսի 24-ին «Միլանի» հետ ընկերական խաղից հետո Անչելոտին առանձնացնում էր նրա բացումներն առանց գնդակի և ներխուժումները տուգանային հրապարակ։ Մարզիչը բացատրում էր, որ «Ռեալը» փորձում է ավելի հաճախ առաջ շարժվել կենտրոնով և ազատ տարածքներ գտնել գծերի միջև։ Միաժամանակ ընդունում էր, որ խաղում դեռ շատ բան կա ուղղելու։ [3]
Խաղացողի ուժեղ կողմն ավելի հաճախ օգտագործելու համար բավարար չէ նրան պարզապես դարպասին մոտեցնելը։ Պետք է հասկանալ՝ ով է նրան հասցնելու գնդակը, ով է զբաղեցնելու նրա թողած տարածքը և ով է մնալու հարձակման հետևում։ Հակառակ դեպքում առջևում ստացված առավելությունը գնդակի կորստից հետո կարող է խնդիր դառնալ։
Ինչպես էր «Ռեալը» լուծում եզրերի խնդիրը
Կիսապաշտպանության շեղանկյուն դասավորության դեպքում «Ռեալին» ավելի դժվար էր պաշտպանվել եզրերում։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Անչելոտին դա ուղիղ էր ասում․ երկու հարձակվողով ավելի հարմար էր ճնշում գործադրել կենտրոնական պաշտպանների վրա, բայց սեփական կիսադաշտում եզրերը վերահսկելն ավելի դժվար էր դարձել։ «Ատլետիկոյի» հետ դերբիից հետո նա պահանջում էր մրցակցին թույլ չտալ ազատ փոխանցումներ կատարել եզրերից և ավելի մեծ թվով խաղացողներով պաշտպանել տուգանային հրապարակը։ [4]
Թիմերը, որոնք պաշտպանվելիս փակում են կենտրոնը, լավ գիտեն այս խնդիրը։ Մրցակիցը գնդակը տեղափոխում է եզր և ժամանակ ստանում այն տուգանային հրապարակ ուղարկելու համար։ Եթե եզրային պաշտպանը դուրս է գալիս գնդակով խաղացողի դեմ, ինչ-որ մեկը պետք է փակի նրա թիկունքի տարածքը։ Եթե պաշտպանը մնում է տուգանայինի մոտ, փոխանցում կատարողին պետք է ճնշի մեկ ուրիշը։ Առանց համաձայնեցված գործողությունների մրցակիցը միևնույն է ազատ տարածք կգտնի։
2023 թվականի նոյեմբերի 10-ին Անչելոտին արդեն նկարագրում էր «Ռեալի» պաշտպանությունը որպես 4-4-2՝ չորսական խաղացողներով երկու գիծ, իսկ Բելինգհեմը՝ կիսապաշտպանության ձախ կողմում։ Գնդակին տիրելիս դասավորությունը շարունակում էր կախված լինել խաղացողների շարժումներից ու որոշումներից։ Սա մրցաշրջանի ընթացքում արված կոնկրետ փոփոխություն էր, ոչ թե դասավորություն, որին թիմը պարտավոր էր հետևել ամեն խաղում։ [5]
Առանց գնդակի · 4–4–2
Գնդակով · տեղաշարժվելու ազատություն
Ուստի Բելինգհեմի դերը չի սահմանափակվում խաղադաշտի մեկ կետով։ Հարձակման ժամանակ նա կարող էր ազատ տարածք փնտրել և միանալ հարձակվողներին։ Դիրքային պաշտպանության ժամանակ իր տեղն ուներ միջին գծում։ Իսկ թե ինչ պետք է աներ գնդակի կորստից անմիջապես հետո, երբ թիմը դեռ չէր հասցրել վերադասավորվել, առանձին հարց էր։ Այսպես նրա դերը շատ ավելի հասկանալի է դառնում, քան միայն նախախաղային սխեմայով։
Ինչու էր Վալվերդեն խաղում աջ եզրում
2023 թվականի մարտին «Լիվերպուլի» հետ տնային խաղի վերլուծության մեջ UEFA-ի տեխնիկական դիտորդները «Ռեալին» այսպես էին նկարագրում՝ 4-3-3 գնդակով և 4-4-2 առանց գնդակի։ Վալվերդեն օգնում էր պաշտպանվել աջ եզրում, տեղաշարժվում էր դեպի կենտրոն և միանում հակագրոհներին։ Իսկ Վինիսիուսի միջոցով թիմը կարող էր դուրս գալ պաշտպանությունից։ [6]
Նախախաղային սխեմայում Վալվերդեն կարող էր լինել հարձակման եռյակում, բայց նրա գործն այդքանով չէր ավարտվում։ Պաշտպանության անցնելիս նա պետք է վերադառնար կիսապաշտպանություն, իսկ հետո նորից միանար հարձակմանը։ Նման դերը պահանջում է և՛ աշխատունակություն, և՛ խաղի ճիշտ ընկալում՝ երբ մնալ եզրում, երբ մոտենալ կենտրոնական կիսապաշտպաններին, երբ գնալ առաջ։
Մեկ այլ թիմում նույն առաջադրանքը կարող է չաշխատել։ Եթե խաղացողների միջև հեռավորությունները չափազանց մեծ են, մեկ ֆուտբոլիստը պարզապես չի հասցնի օգնել և՛ եզրում, և՛ կենտրոնում։ Նրանից նույն ծավալի աշխատանքը պահանջելուց առաջ արժե մարզման ժամանակ ստուգել խաղընկերների դիրքերը և այն պահերը, երբ նա պետք է փոխի իր դիրքը։
Ինչու եզրափակչում Վալվերդեն տեղափոխվեց կենտրոն
2024 թվականի հունիսի 1-ի Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում գնդակի կորուստներից հետո արդեն «Ռեալն» էր խնդիրներ ունենում։ Խաղից հետո Անչելոտին բացատրում էր՝ թիմը գնդակը կորցնում էր մրցակցի կիսադաշտում և այդ պահին պատրաստ չէր պաշտպանվելուն։ Ընդմիջմանը պայմանավորվել էին անցնել 4-3-3-ի։ Երկրորդ խաղակեսի բարելավումը մարզիչը կապում էր և՛ վերադասավորման, և՛ խաղացողների աշխատանքի հետ։ [7]
UEFA-ի դիտորդները հստակեցնում էին փոփոխությունը․ Վալվերդեն աջ եզրից մոտեցավ Կրոսին ու Կամավինգային, իսկ Ռոդրիգոն սկսեց խաղալ ավելի աջ։ Նրանց գնահատմամբ՝ «Ռեալն» ավելի լավ էր վերահսկում կենտրոնը և գնդակի կորստի պահին ավելի քիչ ազատ տարածք էր թողնում մրցակցին։ Առաջին խաղակեսում դորտմունդցիները, ի թիվս այլ միջոցների, վտանգ էին ստեղծում պաշտպանների թիկունք ուղղված փոխանցումներով։ [8]
Այստեղ պարզ երևում է՝ մեկ ֆուտբոլիստի դերը փոխելիս պետք է փոխվեն նաև խաղընկերների անելիքները։ Վալվերդեն գնաց կենտրոն, իսկ Ռոդրիգոն ստանձնեց աջ եզրի աշխատանքը։ Նման վերադասավորման ժամանակ երկուսն էլ պետք է հասկանան՝ ինչ է փոխվում, և ով է հիմա պատասխանատու ազատված տարածքի համար։
Սակայն հաղթանակը միայն այդ փոփոխությամբ բացատրելը ճիշտ չի լինի։ «Ռեալն» առաջին գոլը խփեց անկյունայինից․ Կրոսը փոխանցեց, Կարվախալը գլխով եզրափակեց։ Վերադասավորումն օգնեց բարելավել գնդակով խաղը և հարձակման թիկունքում դիրքավորվելը, իսկ գոլը ստացվեց ստանդարտ դրությունից։ Տեխնիկական վերլուծության մեջ դրանք պետք է գնահատել առանձին։ [8]
Երբ խաղընկերները չեն հասցնում փակել տարածքը
2024 թվականի մայիսին «Բավարիայի» հետ պատասխան կիսաեզրափակիչը ցույց է տալիս նաև այս խաղի հակառակ կողմը։ UEFA-ի վերլուծության մեջ նշվում էր, որ Մուսիալան ազատ տարածքներ էր գտնում։ Ռոդրիգոն պետք է օգներ կենտրոնական կիսապաշտպաններին, բայց դա միշտ չէր ստացվում։ Մուսիալան մասնակցեց նաև մյունխենցիների գոլային հակագրոհի սկզբին։ Այդ դիտարկումը, սակայն, հիմք չէ ամբողջ պատասխանատվությունը Ռոդրիգոյի վրա դնելու համար․ պետք է վերլուծել ամբողջ խմբի փոխգործակցությունը։ [9]
Սեփական թիմում նման իրավիճակը քննելիս սկսեք կոնկրետ դրվագից։ Խաղացողը չնկատե՞ց, որ խաղընկերը գնացել է առաջ։ Ուշացա՞վ վերադառնալ։ Թե՞ ստացել էր երկու առաջադրանք, որոնք այդ պահին անհնար էր միաժամանակ կատարել։ Մի խաղընկերը սպասում է նրան մոտակայքում՝ փոխանցում տալու համար, մյուսն արդեն հույս ունի, որ նա կփակի իր թիկունքը։ Միայն «ավելի ուշադիր խաղա» ասելը խնդիրը չի լուծի։
Պետք է պայմանավորվել՝ այդ պահին որ առաջադրանքն է առաջնային, և ով է կատարելու մյուսը։ Երբեմն բավական է փոքր-ինչ փոխել սկզբնական դիրքը։ Երբեմն պետք է սահմանափակել կոնկրետ առաջխաղացումը կամ այդ գործը հանձնարարել մեկ ուրիշին։ Վերլուծեք բոլոր նման իրավիճակները՝ և՛ երբ մրցակիցն օգտագործել է ազատ տարածքը, և՛ երբ այն չի նկատել։ Վտանգավոր պահի բացակայությունը դեռ չի նշանակում, որ թիմը ճիշտ էր դիրքավորվել։
Ինչպես բաշխել անելիքները սեփական թիմում
Սկզբի համար կարելի է այդ կապերը գրանցել պարզ աղյուսակում՝ ինչ է անում խաղացողը, ինչպես են արձագանքում խաղընկերները, և ինչին պետք է ուշադրություն դարձնի մարզիչը։ Ստորև բերված աղյուսակն ու վարժությունը UTEAM-ի առաջարկներն են մարզչական շտաբի աշխատանքի համար։ Դրանք չեն վերարտադրում Անչելոտիի ներքին փաստաթղթերը կամ մարզումային մեթոդները։
Ընտրեք մեկ տեղաշարժ, որը ցանկանում եք ավելի հաճախ տեսնել հարձակման ժամանակ։ Օրինակ՝ եզրային հարձակվողի շարժումը դեպի կենտրոն։ Քննարկեք՝ ինչի համար է դա պետք, ով է լայնություն ապահովելու հարձակմանը, և ինչպես է թիմը պաշտպանվելու գնդակի կորստից հետո։ Ստորև մի քանի ուսումնական օրինակ է։ Ձեր կազմի համար լուծումները կարող են այլ լինել։
| Խաղացողի գործողությունը | Խաղընկերների անելիքը | Ինչին ուշադրություն դարձնել |
|---|---|---|
| Ձախ եզրային հարձակվողը շարժվում է դեպի կենտրոն | Եզրային պաշտպանը լայնություն է ապահովում հարձակմանը, իսկ մոտակա կիսապաշտպանը փակում է նրա թիկունքը | Եզրում կա՞ փոխանցում ստանալու պատրաստ խաղընկեր։ Գնդակը խլելուց հետո մրցակիցն ո՞ւմ կարող է ուղղել առաջին փոխանցումը։ |
| Կիսապաշտպանը միանում է հարձակմանը տուգանային հրապարակում | Կենտրոնի մյուս խաղացողը մնում է հարձակման հետևում՝ հետ փոխանցում ընդունելու և գնդակի կորստի դեպքում պաշտպանությանը օգնելու համար | Հետ փոխանցման տարբերակ կա՞։ Ո՞վ է փակելու կենտրոնը, եթե թիմը կորցնի գնդակը։ |
| Հարձակվողը հետ է իջնում՝ գնդակ ստանալու | Խաղընկերը պատրաստվում է բացվել պաշտպանների թիկունքում | Առաջ փոխանցելու տարբերակ կա՞, թե՞ բոլոր խաղընկերները մոտենում են գնդակին։ |
Այսպես գրանցելիս հակասություններն արագ են երևում։ Ենթադրենք՝ նույն կիսապաշտպանից պահանջում եք և՛ տուգանայինի մոտ օգնել հարձակմանը, և՛ խորքից փակել դրա թիկունքը։ Նա կարող է համատեղել այդ գործերը միայն այն դեպքում, երբ գիտի՝ երբ է թույլատրվում գնալ առաջ, և ով է իր փոխարեն մնալու հետևում։
Հետո պայմանավորվեք՝ որ ազդակով են խաղացողները փոխում դիրքերը։ Դա կարող է լինել փոխանցումը դեպի եզր, գնդակով խաղընկերոջ շրջադարձը կամ մրցակցի պաշտպանի՝ իր գծից առաջ գալը։ Կարևոր է, որ երկու ֆուտբոլիստն էլ նույն կերպ ընկալեն այդ պահը։ «Ժամանակին փակիր տարածքը» հուշումը չափազանց ընդհանուր է․ այն չի ասում, թե կոնկրետ ինչին պետք է հետևել։
Խնդրեք խաղացողներին սեփական բառերով բացատրել իրենց առաջադրանքը։ Թող մեկը պատմի՝ երբ և որտեղ է բացվելու, իսկ մյուսը՝ ինչպես է արձագանքելու դրան։ Եթե պատասխանները չեն համընկնում, ավելի լավ է իրավիճակը նորից քննարկել մինչև վարժության մեկնարկը, ոչ թե անհամաձայնությունը բացահայտել արդեն խաղի ընթացքում։
Ինչպես փորձարկել սա մարզման ժամանակ
Թիմային տակտիկայի վրա աշխատելու համար ամբողջ խաղադաշտով անցկացրեք 11-ը 11-ի դեմ երկկողմանի խաղ՝ յուրաքանչյուր թիմում տասը դաշտային խաղացող և մեկ դարպասապահ։ Այս ձևաչափը թույլ է տալիս աշխատել ամբողջ թիմի փոխգործակցությունների վրա՝ պահպանել դասավորությունը և գծերի միջև անհրաժեշտ հեռավորությունները, ինչպես նաև փակել հարձակմանը միացող խաղացողների թողած տարածքները։ Յուրաքանչյուր խաղահատվածի տևողությունն ընտրեք՝ հաշվի առնելով ֆուտբոլիստների տարիքը, պատրաստվածությունն ու պարապմունքի նպատակը։
Առաջին հատվածում թիմի առաջ դրեք մեկ տակտիկական խնդիր, օրինակ՝ եզրային հարձակվողի տեղաշարժը դեպի կենտրոն։ Նախապես որոշեք՝ ով է այդ պահին բացվելու եզրում, ով է աջակցելու հարձակմանը, և ինչպես են մյուսները դիրքավորվելու՝ գնդակի հնարավոր կորստին պատրաստ լինելու համար։ Մրցակիցը խաղում է ազատ՝ ինքն է ընտրում ինչպես պաշտպանվել և ուր ուղղել հարձակումը գնդակը խլելուց հետո։ Այդպես կտեսնեք՝ որքան համաձայնեցված է թիմը վերադասավորվում այս տեղաշարժերի ժամանակ։
Խաղը մի ծանրաբեռնեք լրացուցիչ կանոններով։ Եթե միաժամանակ սահմանափակեք հպումները, պարտադիր փոխանցումների քանակ նշեք և մի քանի հավելյալ խրախուսման պայման մտցնեք, դժվար կլինի հասկանալ՝ ինչու են ֆուտբոլիստներն այս կամ այն որոշումն ընդունում։ Սկսեք մեկ առաջադրանքից և դիտեք՝ ինչպես են այն լուծում։
Երկրորդ հատվածում պահեք նույն կազմերն ու խաղադաշտի չափը, բայց հանեք հատուկ պայմանը և եզրից տրվող հուշումները։ Խաղացողները շարունակո՞ւմ են ինքնուրույն ընտրել դեպի կենտրոն շարժվելու պահը։ Խաղընկերները հասցնո՞ւմ են զբաղեցնել անհրաժեշտ դիրքերը։ Եթե փոխգործակցությունը պահպանվում է, այն կարելի է հետագայում ստուգել նաև հանդիպումներում։ Մարզման մեկ հաջող հատվածը դեռ չի երաշխավորում, որ թիմը նույն կերպ կխաղա մեկ այլ մրցակցի դեմ։
Վերլուծության համար նախապես ընտրեք խաղի մի հատված և հավաքեք այդ տեղաշարժով բոլոր դրվագները։ Ամեն մեկում նշեք՝ ուր գնաց խաղացողը, ինչպես արձագանքեցին խաղընկերները, որ տարածքը մնաց ազատ, և ինչ արեց մրցակիցը։ Հարձակման արդյունքը գրանցեք առանձին։ Լավ հարվածը չի վերացնում հարձակման թիկունքում եղած խնդիրը, իսկ համաձայնեցված գործողություններից հետո գնդակ կորցնելը դեռ չի նշանակում, որ նախորդ բոլոր քայլերը սխալ էին։
Ինչը կիրառել սեփական թիմում
Այս օրինակներում Անչելոտին դասավորությունը փոխում էր՝ ելնելով խաղացողների որակներից և կոնկրետ հանդիպման խնդիրներից։ Բելինգհեմը տարածք էր փնտրում առջևում, իսկ պաշտպանվելիս վերադառնում էր կիսապաշտպանության ձախ կողմը։ Վալվերդեն օգնում էր աջ եզրում, իսկ եզրափակչում անհրաժեշտ եղավ կենտրոնում։ Ամեն նման որոշում խաղընկերներից պահանջում էր ստանձնել ազատված գոտիներում անելիքի մի մասը։
Սկսեք մեկ ֆուտբոլիստից և նրան ծանոթ մեկ տեղաշարժից։ Նրա կողքին խաղացող ֆուտբոլիստների հետ քննարկեք յուրաքանչյուրի անելիքը, փորձարկեք դա մարզումային խաղում և նույն հարցերին վերադարձեք հանդիպումը վերլուծելիս։ Այդպես պարզ կլինի՝ ինչն է իսկապես օգնում թիմին, և ինչը դեռ պետք է փոխել։
Գնդակի կորստից հետո տարածքները փակելու և թիմի արձագանքի թեման շարունակում ենք ՊՍԺ-ի և անցումային փուլերի մասին հոդվածում։ Իսկ մարզումները պլանավորելու և տակտիկական սխեմաներ պատրաստելու գործիքներին կարող եք ծանոթանալ UTEAM Club-ի էջում։ [10, 11]